Πνευματική ιδιοκτησία

Τι είναι:

O όρος πνευματική ιδιοκτησία αφορά στα δικαιώματα του δημιουργού πάνω στο έργο του. Ο βασικός νόμος για τη διανοητική ιδιοκτησία είναι ο Ν.2121/1993 και αναγνωρίζει δύο δικαιώματα του δημιουργού: το ηθικό και το περιουσιακό δικαίωμα.

Το ηθικό δικαίωμα συνδέει άρρηκτα ένα έργο με το δημιουργό του, ενώ το περιουσιακό αφορά στην οικονομική αξία ενός έργου και στην εμπορική του εκμετάλλευση. Ο Ν.2121/1993 αναγνωρίζει και περιορισμούς των δικαιωμάτων των δημιουργών, προκειμένου να εξυπηρετήσει κοινωνικούς (π.χ. ΑμεΑ) και εκπαιδευτικούς σκοπούς (Βιβλιοθήκη ΑΠΘ, 2014).

Οι περιορισμοί των δικαιωμάτων των δημιουργών ισχύουν για όσο διάστημα διαρκεί η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Ο γενικός κανόνας σε σχέση με τη διάρκεια προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ο χρόνος ζωής του δημιουργού συν 70 χρόνια. Το διάστημα των 70 ετών ξεκινάει από την 1η Ιανουαρίου του έτους που έπεται από το χρόνο θανάτου του δημιουργού ή του τελευταίου επιζώντος δημιουργού σε περίπτωση συλλογικού έργου. Μετά το τέλος της διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας τα έργα εισέρχονται στο “Δημόσιο Τομέα” (Public Domain).

Στο δικτυακό τόπο HEAL-Legal, ως δημόσιος τομέας ορίζεται ο χώρος εκείνος ο οποίος βρίσκεται εκτός πνευματικής ιδιοκτησίας:

  • είτε πρωτογενώς, για παράδειγμα, επειδή αφορά σε έργα που ήταν εξαρχής εκτός προστασίας (π.χ. εκφράσεις της πολιτειακής αρμοδιότητας),

  • είτε αφορά σε έργα που εξέπεσαν της προστασίας, επειδή πέρασε ο χρόνος προστασίας (π.χ. έργα λόγου μετά τα 70 χρόνια από το θάνατο του δημιουργού).

    Σύμφωνα με έναν ευρύτερο ορισμό, εκτός από το θεσμικό δημόσιο τομέα, δηλαδή τα έργα τα οποία είναι εκ του νόμου είναι εκτός προστασίας, υπάρχει και ο λειτουργικός δημόσιος τομέας, δηλαδή ο τομέας που ορίζεται από έργα η χρήση των οποίων εμπίπτει στους περιορισμούς του δικαιώματος, καθώς και τα έργα τα οποία αδειοδοτούνται με ανοικτές άδειες” (HEAL-Legal, 2015).

Συμβουλή: Η διάρκεια προστασίας δεν είναι ίδια για τα Ο/Α έργα

Η διάρκεια προστασίας πνευματικής ιδιοκτησίας δεν είναι ίδια στα οπτικοακουστικά έργα (Ο/Α). Στα Ο/Α συμμετέχουν πολλοί άνθρωποι. Οπότε ο χρόνος υπολογισμού λαμβάνει υπόψη το χρόνο θανάτου όλων των συμμετεχόντων σε αυτό[1].



[1] Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε τη σελίδα «Ποια είναι τα όρια της Πνευματικής Ιδιοκτησίας;» από το δικτυακό τόπο της HEAL-Legal.

Δραστηριότητα: Ελέγξτε τα έργα που εισέρχονται στο Δημόσιο Τομέα

Κάθε χρόνο την 1η Ιανουαρίου το περιοδικό ανοικτής πρόσβασης The Public Domain Review δημοσιεύει την «τάξη» του έτους. Σε κάθε «τάξη» περιλαμβάνονται γνωστοί καλλιτέχνες που τα έργα τους εισέρχονται στο δημόσιο τομέα, καθώς έχουν περάσει 70 χρόνια από το θάνατό τους.

Συναντήστε την “Τάξη του 2015”. Στην τάξη του 2015 περιλαμβάνονται ο Wassily Kandinsky (ζωγράφος), ο Antoine de Saint-Exupéry (συγγραφέας του Μικρού Πρίγκηπα), Edvard Munch (ζωγράφος), κ.ά.