Περιορισμοί δικαιωμάτων δημιουργών

Τι είναι:

Οι περιορισμοί αναφέρονται στο περιουσιακό δικαίωμα και επιτρέπουν τη χρήση των έργων διανοητικής ιδιοκτησίας χωρίς την υποχρέωση να καταβληθεί κάποιο τέλος. Οι περιορισμοί δεν αφορούν στο ηθικό δικαίωμα και άρα πρέπει σε κάθε περίπτωση να γίνεται ορθή βιβλιογραφική αναφορά στους/στις δημιουργούς. Παρακάτω παρατίθενται κάποιοι περιορισμοί στα δικαιώματα των δημιουργών, τους οποίους μπορείτε να αξιοποιήσετε κατά τη διάρκεια των σπουδών σας.

  • Φωτοτυπίες: Σύμφωνα με το άρθρο 18 του Ν. 2121/1993 μπορείτε να αναπαράγετε (φωτοτυπία, ψηφιοποίηση) χωρίς την άδεια του/της δημιουργού για ιδιωτική και μόνο χρήση μέρος ενός βιβλίου. Η ελευθερία της αναπαραγωγής για ιδιωτική χρήση δεν ισχύει όταν με την αναπαραγωγή εμποδίζεται η κανονική εκμετάλλευση του έργου. Δηλαδή όταν η πλήρης αναπαραγωγή εμποδίζει την αγορά ενός βιβλίου.

  • Χρήση αποσπασμάτων: Σύμφωνα με το άρθρο 19 του Ν. 2121/1993 μπορείτε να παραθέσετε απόσπασμα από ένα άλλο έργο στην εργασία σας, προκειμένου να υποστηρίξετε τη γνώμη σας ή να ασκήσετε κριτική. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να γίνεται βιβλιογραφική αναφορά στο δημοσιευμένο έργο σύμφωνα με κάποιο πρότυπο βιβλιογραφικών αναφορών (π.χ. APA, Harvard, MLA, Chicago, κ.ά.). Διαφορετικά θα έχετε υποπέσει στο ακαδημαϊκό παράπτωμα της λογοκλοπής.

  • Χρήση εικόνων: Σε κάθε περίπτωση χρήσης εικόνων θα πρέπει να λαμβάνετε άδεια από το/τη δημιουργό. Προτιμήστε εικόνες που διατίθενται μέσω κάποιας ανοικτής άδειας (π.χ. Creative Commons). Χρησιμοποιήστε βιβλιογραφικές αναφορές για τις εικόνες, όπως ακριβώς χρησιμοποιείτε αναφορές για να δηλώσετε την προέλευση ιδεών ή αποσπασμάτων που παραθέτετε στο κείμενο της εργασίας σας.

  • Άτομα με αναπηρίες (ΑμεΑ): Σύμφωνα με την υπ’αριθμ. ΥΠΠΟ/ΔΙΟΙΚ/98546 απόφαση οι εκδότες υποχρεούνται να παρέχουν σε εκπαιδευτικά ιδρύματα τα ηλεκτρονικά αρχεία έργων που έχουν εκδώσει. Έτσι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα (συνήθως οι βιβλιοθήκες αναλαμβάνουν τέτοιο ρόλο) μπορούν έπειτα να μετατρέψουν τα ηλεκτρονικά αρχεία των εκδοτών σε μορφή (π.χ. Braille, Daisy) που να ανταποκρίνεται στις ειδικές ανάγκες του ατόμου με αναπηρία που αρχικώς αιτήθηκε το έργο.

Συμβουλή 1: Ότι εντοπίζετε στο διαδίκτυο δεν είναι «ελεύθερο»

Το ότι εντοπίζετε κάτι στο διαδίκτυο δε σημαίνει και ότι σας επιτρέπεται να το αναδιανείμετε ή να το χρησιμοποιήσετε στις εργασίες σας. Όταν πρόκειται για κείμενο μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα μέρος από αυτό για να υποστηρίξετε την άποψή σας ή/και να ασκήσετε κριτική. Όταν πρόκειται για αρχεία εικόνας ή ήχου ή για οπτικοακουστικά αρχεία θα πρέπει να λάβετε ειδική άδεια από το δημιουργό ή να προχωρήσετε στην επιλογή αντίστοιχου υλικού που έχει αδειοδοτηθεί με κάποια ανοικτή άδεια.

Συμβουλή 2: Προτιμήστε εικόνες που διατίθενται με ανοικτές άδειες

Συχνά είναι πιο εύκολο αντί να αναζητάτε το δημιουργό ή τον ιδιοκτήτη μίας εικόνας, να προτιμήσετε την αντικατάσταση της εικόνας με μία άλλη ή παρόμοια η οποία διατίθεται μέσω κάποιας ανοικτής άδειας. Αναζητήστε εικόνες που διατίθενται μέσω ανοικτών αδειών από τους παρακάτω δικτυακούς τόπους: Flickr, Wikimedia Commons, Google Images, Library of Congress Pictures, WorldImages, Creative Commons Search.

Μπορείτε μάλιστα να ανεβάσετε μία εικόνα που σας ενδιαφέρει και το Google Images να σας επιστρέψει ως αποτέλεσμα παρόμοιες εικόνες, οι οποίες όμως ελεύθερα μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Για την αναζήτηση με μεταφόρτωση εικόνας κάντε κλικ επάνω στο εικονίδιο της κάμερας και έπειτα επιλέξτε μεταφόρτωση εικόνας.

Εικόνα 1: Αναζήτηση με μεταφόρτωση εικόνας μέσω του Google Images