Χαρτογράφηση εννοιών – νοητικός χάρτης (mind mapping

Τι είναι:

Η χαρτογράφηση εννοιών ως τεχνική και ως γνωστικό εργαλείο διευκολύνει την οργάνωση, τη μάθηση και την ενεργοποίηση των φοιτητών. Διακρίνεται σε νοητική (mind mapping) και εννοιολογική (concept mapping) και παρ’ όλο που οι όροι χρησιμοποιούνται εναλλακτικά, η διαφορά μεταξύ νοητικών (mind maps) και εννοιολογικών χαρτών (concept maps) είναι ότι οι νοητικοί χάρτες ασχολούνται γενικά με μία κύρια ιδέα, ενώ οι εννοιολογικοί με περισσότερες (Η τεχνολογία στην εκπαίδευση, 2011).

Ένας νοητικός χάρτης είναι ένας δημιουργικός και αποτελεσματικός τρόπος για την οργάνωση ιδεών/εννοιών. Μπορεί να εφαρμοστεί μετά από έναν καταιγισμό ιδεών, στον οποίο έχουν διατυπωθεί διάφορες σκόρπιες ιδέες γύρω από ένα συγκεκριμένο θέμα. Συνδυάζει χρώμα, καμπύλες, και μοιάζει περισσότερο στον χειρόγραφο χάρτη. Συνήθως μπορεί να παρασταθεί ως αστέρι ή δέντρο.

Γενικά, ο νοητικός χάρτης αναπαριστά γραφικά τη σχέση ανάμεσα σε μια κεντρική ιδέα και στα παρακλάδια αυτής. Ο χάρτης ξεκινά από μια κεντρική ιδέα κι επεκτείνεται με κόμβους επιμέρους ιδεών/εννοιών/θεμάτων. Κάθε κόμβος περιέχει λέξεις, φράσεις ή εικόνες, ακόμα και συνδέσμους σε ιστοσελίδες, αν δημιουργείται μέσω υπολογιστή. Μέσω συσχετίσεων, χρωμάτων και πλαισίων τα θέματα ιεραρχούνται και ομαδοποιούνται, ώστε τελικά να δημιουργηθεί μια οπτική αναπαράσταση των πληροφοριών (Deareducator.wordpress.com, 2013a).

Οι νοητικοί χάρτες λειτουργούν όπως ο ανθρώπινος νους, δηλαδή όχι με γραμμικό τρόπο. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν π.χ. για να οργανώσουν ιδέες, να κρατηθούν σημειώσεις, να οργανωθούν οι πληροφορίες που απαιτούνται για την ανάπτυξη ενός ερευνητικού θέματος. Δημιουργούνται με το χέρι ή αναπτύσσονται με κατάλληλα λογισμικά νοητικής χαρτογράφησης (mind mapping tools).

Οδηγία 1:

 Χρησιμοποιήστε ένα μεγάλο άσπρο χαρτί χωρίς γραμμές και προσπαθήστε να εφαρμόσετε τα παρακάτω βήματα δημιουργίας ενός νοητικού χάρτη. Η πορεία που ακολουθεί δεν αποτελεί πανάκεια, αφού στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν αυστηροί κανόνες για τη δημιουργία ενός νοητικού χάρτη (Deareducator.wordpress.com, 2013b).

  1. Γράψτε στο κέντρο του χαρτιού το κεντρικό θέμα/ερώτημα/ιδέα και τοποθετήστε το σε ένα κυκλικό πλαίσιο.

  2. Δημιουργήστε κόμβους για κάθε επιμέρους θέμα/ερώτημα/ιδέα που σχετίζεται με το κεντρικό και συνδέστε τους με το κεντρικό θέμα.

  3. Δημιούργησε κόμβους και συνδέστε τους με το επιμέρους θέμα/ερώτημα/ιδέα αυτή τη φορά. Συνέχισε με αυτό τον τρόπο.

  4. Χρησιμοποιήστε μεγέθη, χρώματα, πλαίσια, διάταξη (π.χ. οριζόντια ή κάθετη) κλπ., με τρόπο που να σας βοηθά να βγάλετε νόημα, για παράδειγμα, να φαίνεται η ιεραρχία ή να ομαδοποιούνται οι κόμβοι.

  5. Χρησιμοποιήστε, κατά προτίμηση, τις σημαντικότερες λέξεις ή φράσεις κλειδιά. Εάν έχει προηγηθεί Καταιγισμός ιδεών (brainstorming) χρησιμοποιήστε τα αποτελέσματά του. Συμβουλευτείτε επίσης και την ανάλυση του ερευνητικού σας ερωτήματος (βλέπε: Ενότητα 1: Κατανόηση του ερευνητικού ερωτήματος).

  6. Ενσωματώστε όπου είναι εφικτό, εικόνες αντί για κείμενο. Έτσι ο χάρτης θα γίνει πιο ελκυστικός και θα σας βοηθήσει να θυμάστε περισσότερα.

Κοίτα κι αυτό:

Πως φτιάχνω έναν νοητικό χάρτη

Συμβουλή: Φτιάξτε απλούς χάρτες

Μην κάνετε ένα τεράστιο και πολύπλοκο χάρτη. Αν το θέμα σας είναι πολύ γενικό προτιμήστε να δημιουργήσετε έναν αρχικό χάρτη με το γενικό θέμα και τις βασικές του έννοιες, και στη συνέχεια ένα χάρτη για κάθε βασική έννοια.

Βιβλιογραφία

Βασάλα, Π. (2013). Καταιγισμός ιδεών, Μελέτη περίπτωσης, Χαρτογράφηση εννοιών, Μελέτη πεδίου, Debate, Παιχνίδι ρόλων. Σεμινάριο ΚΠΕ Καστρίου (2013). ∆ιδακτικές τεχνικές, Τ.Π.Ε. και Θέατρο στην Περιβαλλοντική εκπαίδευση. Εφαρμογή : Υγρότοποι. [αρχείο PDF]. Ανακτήθηκε την 28/5/2013, από kpe-kastr.ark.sch.gr/site/seminars/Leonidio/Vasala_Leonidio.pdf

 Γουλή, Ε., Γόγουλου, Α., & Γρηγοριάδου, Μ. (2006). Ο Εννοιολογικός Χάρτης στην Εκπαιδευτική Διαδικασία του μαθήματος της Πληροφορικής: Μια Πιλοτική Διερεύνηση. Θέματα στην Εκπαίδευση, Ειδικό Αφιέρωμα: Σύγχρονη έρευνα στη Διδακτική της Πληροφορικής, 7(3), 351-377. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. Ανακτήθηκε την 2/6/2013, από http://hermes.di.uoa.gr/gouli/gouli/ggg-themata.pdf

Εννοιολογική Χαρτογράφηση. (2014). Στο ldiary. Ανακτήθηκε την 28/5/2014, από http://ldiaries.wikispaces.com/Εννοιολογική+Χαρτογράφηση

Η τεχνολογία στην εκπαίδευση. (2011). Νοητικοί & Εννοιολογικοί χάρτες. [online] Ανακτήθηκε την 28/5/2013, από https://economu.wordpress.comεκπαιδευτικό-υλικό/νοητικοί-και-εννοιολογικοί-χάρτες

Deareducator.wordpress.com. (2013a). Νοητική Χαρτογράφηση. [online] Ανακτήθηκε την 28/5/2013, από https://deareducator.wordpress.com/2013/04/07/2013/04/07/νοητική-χαρτογράφηση

Deareducator.wordpress.com. (2013b). Νοητικός χάρτης. [online] Ανακτήθηκε την 28/5/2013, από https://deareducator.wordpress.com/tag νοητικός-χάρτης/

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Edrawsoft.com, (2014). Free Mind Mapping Software, Freeware. [online] Retrieved 2/6/2014, από http://www.edrawsoft.com/freemind.php

Educatorstechnology.com, (2014). 18 Free Mind Mapping Tools for Teachers and Students: Educational Technology and Mobile Learning. [online] Retrieved 2/6/2014, from http://www.educatorstechnology.com/2012/06/18-free-mind-mapping-tools-for-teachers.html

Freemind.sourceforge.net, (2014). Main Page - FreeMind. [online] Retrieved 2/6/2014, from http://freemind.sourceforge.net/wiki/index.php/Main_Page

Iforest.link-virtus.de, (2010). 3 Brainstorming (Καταιγισμός ιδεών). [online] Ανακτήθηκε την 28/5/2014, from http://iforest.link-virtus.de/el/el/training-tool-77

List of concept- and mind-mapping software. (2014). Στο Wikipedia. Ανακτήθηκε την 28/5/2014, από http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_concept-_and_mind-mapping_software

Kelt, M., Glasgow Caledonian University (n.d.). SMILE understanding and defining the question, knowing your audience. Retrieved 15 March 2014, from http://www.gcu.ac.uk/library/SMILE/Understanding_the_question/knowing%20your_audience_1.htm

Sites.google.com. (2015). Web Tools - Collaborative Brainstorming. [online] Ανακτήθηκε την 28/5/2014, από  https://sites.google.com/site/tech6535/web-tools

Slideshare.net. (χ.χ.). Θεωρίες μάθησης και ΤΠΕ: Εννοιολογική χαρτογράφηση. [online] Retrieved 2/6/2014, from http://www.slideshare.net/elenpap/new-conceptsmaps-10365874

University of Newcastle Library. (2006). InfoSkills - Information Literacy and Academic Integrity Tutorial – University of Newcastle Library. [online] Retrieved 28/5/2014, from http://www.newcastle.edu.au/Resources/Divisions/Academic/Library/information-skills/infoskills/index.html

University of Otago, Dunedin College of Education and Otago Polytechnic. (2007). OIL, Know about information. Oil.otago.ac.nz. Retrieved 7/3/2014, from http://oil.otago.ac.nz/oil/module1/Know-about-information.html

University of Ottawa. (n.d.). Study Skills - Time Management, SASS - Student Academic Success Service. [online] Retrieved 7/3/2014, from http://sass.uottawa.ca/en/mentoring/tools/time-management